Zehir, yutma, soluma, deriden emilme, şınnga yoluyla ya da başka herhangi bir yolla vücuda girdikten sonra vücudun tümüne ya da bazı dokulara zarar vererek hastalığa ya da ölüme yol açan bir maddedir. Katı, sıvı ya da gaz durumunda olabilir. Yakın tarihlerde laboratuvarıarda elde edilmiş ve doğada karşıhğı bulunmayan birçok kimyasal bileşimin son derece zehirli olabildiği görülmüştür. Böcek öldürücü olarak kullanılan organik fosfor bileşikleri de zehirlidir. Günlük yaşamda evlerde kullanılan sabun, şampuan ve boya gibi bazı maddeler de zehirli olabilirler. Normal ölçülerde alındıklarında yararlı olan ilaçlar, yanlış ölçülerde kullanıldıklarında zehirleyici etki gösterirler. Hatta bazı besinler bile zehirli olabilirler. Vücuda girdiğinde, vücuttaki kimyasal ve biyokimyasal tepkimeleri bozan her madde zehirlidir. Vücuttaki kimyasal ve biyokimyasal tepkimelerin bozulması hastalıklara hatta ölümeyol açar.
Zehir, vücuda çeşitli yollarla girebilir. Örneğin, yanlışlıkla zehirli bir besin yenebilir. Mantar toplarken dikkatli olmak gerekir. Çünkü zehirli mantarlar yenilebilir olanlara çok benzerler. Zehirli mantarlarda öldürücü ölçüde zehir vardır. Bu zehir karaciger ve bağırsaklara etki eder. Zehirır mantar yenildikten sonra en az sekiz saat hiç bir rahatsızhk duyulmaz. Bundan sonra, hasta kusturulsa bile zehir vücuttan atılamaz. Zehirli mantar yeme olaylarının çoğu ölümle sonuçlanır. Dikenli defne ve ökseotunun çileği andıran yemişleri güzel görünüşlü olmalarına karşın aslında çok zehirlidirler.
Orta Avrupa ve Kaliforniya’da yetişen hintyağı bitkisinin fasulyeye benzeyen taneleri çiğnenecek olursa zehirlenmeye yol açarlar. Oysa bu tanelerden çıkarılan hintyağında zararlı kimyasal maddeler yoktur.Ravent bitkisinin gövdesi yenmek üzere pişirilmeden önce, tüm yapraklarının ayıklanması gerekir. Bazızehirler çürümüş yiyecek maddelerinde meydana gelirler. Bozuk bir besinin hoş olmayan bir görünüşü ve kokusu vardır. Fakat bazen zehirler, bakteri gibi çok küçük organizmalar tarafından üretilirler. Bu gibi durumlarda besinlerin bozulmuş oldugu kolay kolay anlaşılamaz.
Tüm ilaçlar vücuttaki tepkimelere etki ettikleri için zehirleyici olabilirler. Yetişkin bir insan için zararsız olan bir ilaç, bir çocuk için tehlikeli olabilir. Çünkü çocuğun vücudu verilen ölçüdeki ilaç ile başa çıkacak kadar kuvvetli değildir. 1%5 yılında, Amerika Birleşik Devletlerinde görülen zehirlenme olaylarının yarısı ilaçlardan ileri gelmiştir. Ilaç zehirlenmelerinin büyük bir bölümünün nedeni de, evlerde çok kullanılan ve aşırı ölçüde vutulduğunda zehirlenmeye yol açan aspirindir.
Evlerde kullanılan kimyasal maddeler normal olarak vücuda girmezler. Fakat başka etiket taşıyan şişelere konmuş beyaz ispirto gibi bazı kimyasal maddeler yanlışlıkla içilebilirler. Mobilya cilası, naftalin gibi evlerde kullanılan bazı maddeler küçük çocuklar tarafından ağıza alındıklarında tehlikeli olabilirler. Hamamböceği, tahtakurusu ve sivrisineklere karşı, toz olarak ya da püskürtülerek kullanılan böcek öldürücü ilaçlar titizlikle kullanılmalıdır. Çünkü bu tür ilaçlar insanlar için de zehirli olabilirler.
Bazı zehirler deri volu ile vücuda girerler. Bu tür zehirler, örneğin, birböcek sokması sonucu vücudu etkilerler. Eşek arısı ya da bal arısı sokmaları zehirlenmelere yol açabilir. Fakat ancak 500 arı birden sokarsa ölüm olayı meydana gelir. Normal olarak vücut bu tür tehirlerle başa çıkacak güçtedir. Sokulan yer bir süre acı verirse de, hasta iyileşir. Fakat bazı kimseler bal arısı ve eşek arısı sokmaları na karşı duyarlılık gösterirler. Bu kişiler zehirlerde bulunarı kimyasal maddelere karşı çok duyarlıdıriar.
Sadece bir arının sokması bile onları çok hasta eder, hatta öldürebilir. Bir zehirli yılan türü olan engerek, ısırdığı zaman zehrini akıtır. Yılanın çene kasları zehri vücudun içine zorlar. Yılan sokması insanlar için öldürücü olmayabilir. Bu gibi durumlarda ısırılan yer yıkanmalı, yaranın üzerindeki bölge bir sargı ile sıkı sıkıya baglanmalı ve vakit geçirmeden doktora başvurulmalıdır. Yılan sokmalarına karşı, zehrin etkisini durduran ve panzehir adı verilen kimyasal maddeler kullanılır. Bazı semenderler, ufak kelerler ve kara kurbagalar da zehirlidirler. Fakat bunların zehirlerini insanlara akıtma olanakları yoktur. Yenilmedikleri ya da kesik ellerle tutulmadıkları sürece zararsızdırIar.Bazı hayvanların kendilerini başka hayvanlardan zehirleriyle korurlar. Trakonya balığı zehirini sırtındaki dikenlerle şınnga eder.
Norveç’ten Batı Afrika’ya kadar geniş bir bölgede yaşayan bu balık sığ sulardaki kumlarda saklanır. Farkında olmadan bahğın dikenlerine basan bir kişi, zehiri vücuduna almış olur.Denizanasının uzun dokunaçlarında zehir vardır. Bu zehir deride acı verici tahrişlere yol açar ve solunumu güçleştirebilir.Zehirli kimyasal maddeler solunum yolu ile de vücuda girebilirler. Çiftçiler böcekleri, zararlı hayvanları ve zararlı otları yok etmek için ekinler üzerine püskürttükleri zehirleri solunum yoluyla alabilirler. Bu tür zehirli kimyasal maddelerin yapıldığı fabrikalarda çalışan işçiler özel giysilerle zehiriri etkisinden korunurlar. Bu konuda önemli olan; zararlı havvan ve böcek öldürücü kimyasal maddelerin, insanlar için tehlikeyaratmadan kullanılabilecek bıçimde yapılmalarını sağlamaktır. Birçok sanayi dalında zehirli maddelerle çalışılmaktadır.
Örneğin, ipek sanayiinde, bir sinir zehiri olan karbon sülfür kullanılır. Işçileri zehirlenmeden korumak için karbon sülfür kapalı kaplarda saklanır.Savaşta kullanılmak için zehirli gazlar geliştirilmiştir. Fosjen gazı, iperit gazr, klor gazı ve hidrojen siyanür gazları Birinci Dünya Savaşında kullanılmış olan gazlardır. Bu gazlar solunum sistemine ve akciğerler üzerine etki ederler. Büyük gösterilerde ya da şiddet olaylarında kalabalığı dağıtmak için kullanılan ve daha az zehirli olan bir başka gaz da gözler.de tahtişe yol açan göz yaşartıcı gazdır. Bununla birlikte, ne kadar az tehlikeli olursa olsun fazla ölçüde bir gazın uzun süre etkisi altında kalmak ölüme yol açabilir.
Atmosfere her gün zehirli gazlar kanşmaktadır. Otomobillerin egzoslarından çıkan karbon monoksit gazı kandaki alyuvarlar ‘üzerine etki eder. Karbon monoksit, alyuvarların, vücut hücreleri için gerekli olan oksijeni taşımalarını engeller. Sanayi artıklarından çıkan başka gazlar da havaya karışarak hava kirlenmesine yol açarlar.
Bir zehirin tehlikeli olup olmayışı vücuda hangi yolla girmiş oldugu na bağhdır. Örneğin. zararlı otlara karşi kullanılan bir zehir deriye bulaştığında zehirleyici etki göstermez; fakat yutulursa öldürücü olur. Prokain tıpta kulanılan uyuşturucu bir maddedir. Vücudun bir bölümüne şınnga edilecek olursa sinirler üzerine etki ederek hastanın acı duymamasını sağlar.
