Yapısı küp şeklinde kristallerden meydana gelen tuz, sodyum klorürden oluşmuş beyaz bir katı maddedir.Öte yandan kimyada, asit ve bazlarm tepkimeler sonucu meydana getirdikleri ürünlere de tuz denir. Tuz, insanlar için son derece değerli kimyasal bir maddedir. Yaşam için çok gereklidir. Tuz içermeyen besinlere tuz ilave edilir. Tuz sözcüğü genellikle adi tuzu ya da sofra tuzunu belirtir. Adi tuzun kimyasal adı sodyum klörür, dür. Tuzun, (sodyum klorürün) da kimyasal simgelerden oluşan bir formülü vardır (NaCl). Na,sodyumun CI, klorun simgesidir. Adi tuz,eşit sayıda sodyum ve klor atomu içerir. Sodyum son derece etkin bir metaldir. Klor ise zehirli bir gazdır. Fakat birbirleriyle birleştiklerinde kararlı ve çok dayanıklı bir bileşik meydana getirirler.Yukarıda da belirtildiği gibi, tuz sözcüğü, belirli kimyasal bileşikleri tanımlamada da kullanılır.
Bir asit, kimyasal karşıtı iılan bir bazla tenkimeve girdiğinde tuz meydana getirir. Sodyum klorür bu türlü bir tuzdur. Sodyum hidroksitle (NaOH), hidroklorik asit (HCl) tepkirngve girdiğinde sodyum klorür (NaCl) meydana g’tlft: Bu tepkimenin kimyasaldenklemi aşağıdaki şekilde gösterilir:
HCl + NaOH ~ NaCl + Hı O yada
asit + baz = tuz + su
Asit daima hidrojen iyonu (H +) baz ise hidroksil iyon u (OH-) içerir. Bu iki iyonbirleştiğinde su oluşur.Nötürleşrne adı verilen bu olayda asit ve bazı özellikleri birlikte ortadankaybolurlar.Bazen, asit birden fazla hidrojen iyonu içerdiğinde farklı bir tür tuz oluşur. Örneğin, sodyum hidroksit (NaOH) karbon ik asitle (HıC03) tepkirneye girdiğinde,sodyum iki hidrojen, iyonundan yalnız biri ile de yer değiştirebilir. Bu durumda sodyum hidrojenkarbonat ya da sodyum bikarbonat adı verilen bir çeşit tuz (NaHC03) meydana gelir. Bu kimyasal madde, daha çok genel yapıda olan kabartma tozu adıyla tanınır.Adi tuz, beyaz, katı bir maddedir. Atomları geometrik kristaller halinde düzenlenmiştir tuz kristalleri küp şeklindedir. Doğada tuz bazen kaya şeklinde bulunur. Kayatuzuna halit denir.
Tu!Z, suda kolaylıkla çözülerek tuzlu su haline dönüşür. Suda çözüldüğü zaman, suyun donma noktasınıdüşürür. Böylece tuzlu su normal suyun don ma noktası olan O°C’de donmaz. Bu yüzden, kışın yollara buz tutmaması için tuz serpilir. Serpilen tuz, buzun erime noktasını düşürür. Eğer hava çok soğuk değilse buzerir ve yolların kayganlığı ve tehlikesiönlenmiş olur.
Tuz kaynakları: Tuz, yerkabuğunun en yaygın kimyasal bileşiklerinden biridir. Çeşitli toprak ve kaya türleri tuz kristalleri içerir. Kayalardaki tuzun küçük bir miktarı yağmur suları ile sürekli olarak çözülür. Çözülmüş olan tuz, ırmaklar ve akıntılarla kıvılara taşınır. Milyonlarca yıl önce denizlerde çok miktarda çözülmüş tuz birikmiştir.
Denizler oluşurken bir miktar tuz vardı. Fakat daha sonra deniz sularının bir kısmı Güneş ısısının etkisiyle buharlaşmıştır. Bu işlemin sonunda denizlerdeki tuz miktarıgitgide artmıştır. Deniz suyunda tuzun yoğunlaşması bölgelere göre değişir. Örneğin Ekvator’da en yüksek düzeye ulaşır. Denizde birkaç çeşit tuz bulunur. Fakat bu tuzların dörtte üçünden fazlası adi tuz ya da. sodyum klorürdür.
Yeryüzü tarihi boyunca karalar ve denizler sürekli olarak değişikliklere uğramışlardır. Bir zamanlar karaların büyük bir kısmı denizlerle kaplıydı. Geçmişin çeşitli zamanlarında, deniz alanları, karalar tarafından kaplanarak göller ve iç denizler oluştu. Böyle kapalı alanlardaki suların buharlaşması, bazen ırmak sularının buharlaşmasından daha büyük olmuştur. Su buharlaşınca geride tuz kalmış ve bunun sonucu göllerde tuz birikimi gitgide artmıştır. Nihayet bütün sular buharlaşınca geride geniş tabakalar halinde tuz yatakları kalmıştır. Bunlar hala Dünyanın birçok bölgesinde görülür. Doğu Avrupa’nın birçok bölgesinde ise tuz yeraltından çıkarılır.
Tuz iri kayaları parçalayarak da elde edilir. Yeraltında açılan maden kuyularında da tuz yatakların rastlanılmıştır. Madenciler tuz duvarını kazarlar ve patlayıcı maddeler kullanarak sert tuz tabakalarının gevşemesini sağlarlar. Toprağın derinliklerindeki tuz yatakları içinçok sık kullanılan başka bir yöntem de vardır, Yeraltındaki tuz katmanlarına doğru, makkapla delikler açılır. Sonra tuz katmanlarına su pompalanır. Su, tuzun bir kısmını çözer ve meydana gelen tuzlu su yüzeye pompalanır. Tuzlu su ısıtılır. Su buharlaşınca geriye tuz kalır.
Dünyanın birçok yerinde, tuz deniz suyundan elde edilir. Deniz suyu kıyılardaki buharlaştıncı havuzlara akıtılır. Su, Güneşin sıcaklığında gitgide buharlaştınlarak. yataklarda geriye tuz kalır.Her yıl denizlerden ve madenlerden aşağı yukarı 100000 000 ton tuz elde edilir. Bu tuzun yaklaşık olarak üçte biri endüstride kullanılır. Büyük bir kısmı ise, sodyum karbonat (çamaşır sodası), sodvurn bikarbonat (kabartma tozu), sodyum hidroksit (kostik soda). hidroklorik asit (tuzruhu) ve klor gibi kimyasal maddelerin yapımında kullanılır. Tuzdan yapılan kimyasal maddeler kağıt, sabun, deterjan, yapay lastik, deri. cam, gübre ve patlayıcı maddelerin yapımı içinönemlidir. Tuzdan elde edilen sıvı sodyum, soğutucu ya da iSi değiştiricisi olarak çalışan nükleer güç santrallarında önemli bir roloynar. Besinlerde kullanılan tuz miktarı, yukarıdakilere oranla daha azdır. Besinlere tad vermek için tuz ilave edilir.
Tuz, bazen besinlerin korunmasında da kullanılır. TuzIanmış et ve balık bozulmadan uzun zaman kalır.İnsan vücudu düzenli bir şekilde tuza gereksinme duyar. Kandaki tuz düzeyini aynı değerde tutmak gerekir. Vücutta tuzun önemli ölçüde azalışı kan hacminin azalması demektir.Kimyada tuz: Modern kimyada, tuz,pozitif yüklü metal ya daamonyum (NH) iyonlarıyle negatif yüklü asit kökü,iyonlarından yapılmış bileşikler olarak tanımlanır. Buna göre tuzlar (+) ve (-) iyonlardan yapılmış maddelerdir. Bu yapı hem katı halde hem de ergimiş ya da eriyik haldeki tuzlarda da görülür. Tuz oluşumunun karakteristik denklemi: Asit + baz- tuz + su şeklinde gösterilir. Bu bir nötürleşme olayını gösterir. Eğer baz, anhidro baz, (örneğin amonyak) olursa bu durumda su meydana gelmez. Fakat yine nötürleşrne vardır.
