Likenler, kutuplardaki soğuk iklim koşullarında bile yaşayabilen küçük bitkilerdir. Çokyavaş büyürler. Yeryüzünün hemen her yerinde yetişebilirler. Öteki bitkilerden yalnız dirençli olmaları nedeniyle değil, yapıları nedeniyle de ayrılırlar. Likenlerde iki bitki bir araya gelerek bir bitkikümesi oluşturmuştur, Bu bitkilerden biri suvosunu, öteki ise mantardır. Suyasunu çok basit yapıda bit bitkidir. Klorofil denilen yeşil madde içerir. Bütün yeşil bitkiler gibi, hava içindeki karbon dioksitle, sudan yararlanarak, kendi besin maddelerini üretebilir. Mantar da basit bir bitkidir. Ancak, klorofil içermez ve bu nedenle kendi besinini yapamaz. Yiyeceğini çevresi nden sağlar.Likenlerin içindeki suyasuniarı ile mantarların, yaşamlarını sürdürebilmek için birbirlerine ihtiyaçları vardır. Su yosunları besinleri üretirler ve bu besinlerin bir bölümü de mantarlar tarafından kullanılır. Buna karşılık, mantarlar suyasuniarına korunma ve nemlilik sağlarlar. Ayrıca, suvosunIarına besin yapımında gerekli olan mineralleri de sağlarlar. İki canlının birbirlerinden yarar sağlayarak birlikte yaşadıkları bu yaşam biçimine ortak yaşama (sembiyoz) denir.
Ancak, likenlerdeki mantarlar. suyasuniarını egemenlikleri altına almış gibidirler. Çünkü su yosunlarından aldıkları besin karşılığında bir şey vermezler. Bu durumda, mantarların asalak oldukları ileri sürülebilir.
Mantarlar, suyasuniarı olmaksızın yaşamlarını sürdürernezler. Oysa, suyosunları, mantarlar olmasa da yaşayabilirler. Likenlerin üç türü: Likenler, görünüş bakımından çok farklıdıriar. Bazıları birkaç santimetre yüksek liğinde olabilir. Bunların, pannaklara benzer dalları vardır. Bu tür likenlere fidan (frutikoz) likenler denir. Bazı likeriler ise yaprakları andırırlar ve yapraksı (folvoz) likenler adını alırlar. Bu tür likenler çoğunlukla, ağaç gövdelerinde ve kütükler üzerinde yetişirler. En yaygın liken türü yassı (kruktoz) likenlerdir. Bu tür likenler, ağaç kabukları, kayalar gibi sert yüzeyler üzerinde, ince bir kabuk görüntüsünde vavıhrlar. Yerlerinden oynatılmaları çok güçtür,
Her üç tür likendede mantarlar ana gövdeyi oluşturur. Mantar hücreleri uzun iplikçikler halindedir. Hif denilen bu iplikçikler, büyüdükçe kıvrıhp, bükülürler ve dallar verirler. Bu nedenle mantarların görünümü halıyı andırır. Mantarlar, alt taraflarındaki uzannlann yardımıyla, likenin yerleşmiş olduğu kayaya tutunurlar. Bu halıva benzer yapının içinde suyasuniarı yer alır.
Fidan likerilerde. iç içe geçmiş hiflerin oluşturduğu dallar havaya doğru uzanırlar. Bu dalların arasında, küçük yeşil suyosunu kümecikleri yer alır. Yapraksı likenlerde hifler, yassı yaprağa benzer biçimdedirler. Bu yaprakların altında, suvosunlarına gerekli havanın geçtiği geçitler yer alır. Yassı likenlerin en üst katlarında sert bir hif katı yer alır. Bu katın altında, hif ve suvosunları hücrelerinden oluşan bir kat ve en altta da kayalara yapışık duran bir hif katı vardır.
Likenlerin birkaç üreme biçimi vardır. En basit, üreme biçiminde, likenin suyosunu ve mantar hücrelerini içeren bir bölümü ana gövdeden kopar. Bu küme rüzgarla başka bir yere taşınarak, oraya yerleşir. Bazı likenlerde, soredyum denilen özelbirtakım karma hücre kümecikleri ortaya Çıkar. Bunlar da likenden koparak, bir başka yere yerleşir ve büyümeye başlarlar. Bir başka üreme biçimi de mantar hücrelerinin ürettikleri sporların çevreye yayılmalarıdır. Bu mantar hücreleri, kendileriyle bitişecek suyosunu hücreleri bulamazlarsa ölürler. Oysa, suyosunu hücreleri, nemli bir yere verleştikleri zaman kendi başlarına gelişip büyüyebilirler.
Likenler, toprak kaymasını hızlandırırlar. Yağmur yağdığı zaman suyu emip şişerler. Su buharlaştığı zaman da büzüşürler. Bu şişme ve büzüşrne olavları, likenlerin yapışık bulunduğu kayayı sürekli bir basınç altında tutar ve kaya bu nedenle vıpranır. Bu tür aşınmaya mekanik aşınma denir. Likenler kayaları kimyasal aşınma denilen biçimde de yıpratabilirler. Çünkü kayaları yavaş yavaş yıpratan birtakım kimyasal maddeler salgılarlar. Bu aşınma, Cüneşin.rüzgannve yağmurun kayalar üzerindeki etkilerini de artırır. Kayalarda birtakım çatlaklar açılıp toprakla dolduğu zaman, buralarda bitkiler vetişebilir. Bitkilerin olduğu bir yerde, hayvanlar da yaşamaya başlar. Böylece, uzun bir zaman alsa bile, çıplak bir kaya canlıların yaşadıkları bir alan haline gelir.
Likenler, Dünyanın çıplak kesimlerinde ilk ortaya çıkan bitkilerdir. Ayrıca, hava kirlenmesi olduğunda ilk ölen bitkiler yine likenlerdir. Hava içindeki zararlı maddelere karşı çok duyarlı oldukları için, birçok sanayi bölgesinde bütünüyle ortadan kalkmışlardır.
Kuzey ıskandinavya’da ve Finlandiya’da yaşayan Laponlar, rengeyiği beslerler. Rengeyikleri likenlerle beslenirler. Ancak, likenlerle kaplı bir alanın ortaya çıkması 30 yıl alır. Bu nedenle Laponlar, geyikleri sürekli olarak, değişik yerlerde otlatmak zorunda kalırlar.
Likenler, insan besini olarak da kullanılmak istenmiştir. Ancak içerdikleri bazı kimyasal maddelerin vücut üzerinde olumsuz etkiler yaptıkları saptanmıştır. Yine de, patatesle kanştmlmış likenlerden lezzetli bir yemek yapılmaktadır.
Bazı likenler, kumaş boyası olarak kullanılabilen bir madde içermektedirler. Kimya laboratuvarlarında kullanılan turnusol, likenlerden elde edilmektedir.Parfümlerde ve antibiyotik yapımında kullanılan likenler de vardır.
