Genellikle silisli kültelerin ufalanmasından meydana gelen ve deniz kıyısı, çay yatağı gibi yerlerde boloranda bulunan ufak ve sert taneciklere kum denir. Kumun üzerine basınca yumuşak olduğu hissedilir. Kumlu bir plaida. kum temiz olduğu sürece rahatlıkla’ yürünebilir ve hatta kumların üzerinde vanlabilir. Bazı plajlarda ise çakıl vardır. Çakıllı bir plajda çıplak ayak yürümek olanaksızd-ır. Bazı plajlar ise kayalıktır.
Kum, çakıl ve kayaların büyüklükleri değişiktir. Kaya büyük parçalardan oluşur. Çakıl daha küçük parçalardan, kum ise daha da küçük tanecikIerden oluşur. Bundan da küçük taneciklerden oluşan maddeler vardır. Bunlar da balçık ve çamurdur. Kaya, çakıl, kum ve balçık kendilerini oluşturan taneciklerin büyüklüğüne göre birbirinden ayırdedilir. Kum taneciklerinin çapı 0,2 santimetre veya daha azdır.
Bir kumsala uzaktan bakınca sarımsı gri ya da beyaz renkte olduğu görülür. Biraz kum alıp dikkatle incelenitse. kumun birkaç değişik renkten oluştuğu görülür. Uzaktan bakıldığında, değişik renkteki bu tanecikler bir araya gelerek tek bir renk oluştururlar.
Kumsaldan alınan kum tanecikleri incelendiğinde bunların içinde göze yabancı gelmeyen bazı parçalar görülür. Bunlar çok küçük midye ya da salyangoz kabuklandır. Işte bunlar kumun nasıl meydana geldiğini anlama konusunda bir ipucudur.
Kumun arasında görülen bu kabuk parçaları dalgalar ve rüzgar tarafından parçalanmıştır. Çok eski zamanlarda bu kabukların içinde yumuşakçalar türünden canlı yaratıklar vardır. Bu yaratıklar ölünce kabuklar dalgalar tarafından sürüklenmiş ve kayalara çarptırıimıştır. Böylece kabuklar çok küçük parçalara ayrılmıştır. Yine dalgaların ve rüzgarın etkisiyle bu parçacıklar birbirine sürtünrnüş ve daha da ufalanmıştır.
Kum tanecikleri. bu kabuklardan başka büyük bir bölümüyle kayalardan oluşur. Kayalar da, tıpkı kabuklarda olduğu gibi küçük parçacıklara ayrılmıştır. Bu aşınma sürecine erozyon adı verilir. Okyanusların dalgaları milyonlarca yıl süreyle kıyıya çarpmıştır. Bu sürekli çarpmaya en sert kayalar bile dayanamaz.İlk önce büyük kayalar birkaç büyük parçaya ayrılır. Sonra bu parçalar yavaş yavaş çakıllar haline gelir. Çakıllar. dalgalar alıp sürükleyebileceği kadar hafiftir. Dalgalar çakıllarm uzerine vurarak bunları da parçalar ve geri çekilirken bu parçalann bir bölümünü beraberinde sürükler. Çakılların birbirine sürtünmesinden büyük bir öğütülme sesi çıkar. Birbirine sürtünen çakıllar gittikçe aşınır ve gittikçe daha küçük parçacıklar ortaya çıkar. Sonunda bunlar kum haline gelir.
Kum oluşturan tek aşındırma gücü okyanus dalgaları değildir. Karadaki kayalar sürekli olarak yağmur, akarsu, ırmaklar ve rüzgarlar tarafından aşındırılmaktadır. Buzullar da kayaları aşındırır. (Buzullar, dağların yüksek kesimlerinde ve kutup bölgelerinde görülen büyük buz kitleleridir). Hareket halindeki buzullar karadan kaya parçaları koparır. Buzullar eriyince bu kopan parçalar dağların yamaçlarında birikir ve daha sonra rüzgarla taşınır. Çöllerde ve deniz kıyılarında rüzgar, kumdan tepecikler oluşturur.
Bir kayadaki bütün maddeler kum haline gelmez. Mineral adı verilen bazı doğal maddeler suda erir. Örneğin yemeklerde kullanılan tuz, yağmur ve ırmak sularında erir ve oradan denizlere taşınır. Daha yumuşak maddeler ise daha küçük taneciklere bölünerek balçık ya da çamuru oluşturur. Kumda en çok bulunan mineral kuvarsdır. Kuvars, daha çok kayalarda bulunan kristallerden oluşan sert bir maddedir.
Kum, cam yapımında kullanılması bakımından önemli bir maddedir. Cam yapılırken kum, içindeki kuvars minerali eriyene kadar ateşte ısıtılır. Sonra yavaş yavaş soğumaya bırakılır. Eriyen kuvars, kayalarda ya da kumda olduğu gibi tekrar kuvars kristalleri oluşturacağı na cam meydana getirir.
Kum, aynı zamanda metal dökümhanelerinde kalıp yapmakta kullanılır. Dökümhanelerde erimiş metaller kalıplara dökülerek bunlara istenen biçimler verilir. Bu kalıpların iç bölümleri kumdan yapılır. Inşaatçılıkta da kum çok kullanılır. Harç, kireçle kumu n karışımından elde edilir. Çimento ya da alçıya kum karıştırıldığı zaman çimentonun da alçının da tek başına olduğundan çok daha güçlü bir birleştirme maddesi elde edilir.
Kumun aşınma yoluyla nasıl meydana geldiği yukarıda belirtilmişti. Kum da ayrıca insanlar tarafından başka maddeleri aşındırmak için kullanılır. Zımpara kağıdı kumdan yapılır ve özellikle tahta işçiliklerinde çok kullanılır. Endüstride, bazı yüzeyleri temizlemek için kumla pas giderme yöntemi kullanılır. Bu yöntemde, aşındırılacak olan yüzeyin üzerine, basınç altındaki hava aracılığıyla kum püskürtülür.