Kuantum »
çoğu bitkiler ve hayvanlar biri erkek (baba), öbürü dişi (anne) olmak üzere iki eşevderı ürerler. Her eşevde üreme için özel hücreler meydana gelir. Erkekler sperma, dişiler de yumurta yaparlar. Üreme olayında, sperma yumurtaya girer. Bu durumda yumurtanın döllenmiş olduğu söylenir. Döllenmiş yumurta büyür ve yeni bir organizmayı oluşturacak şekilde gelişir. Öbür hücreler gibi, üreme hücrelerinin de ortasında çekirdek adı verilen bir bölüm vardır. Her hücre çekirdeğinin içinde uzun, ince iplikler. ya da şeritler vardır. Bu iplikler özel boyalarla boyandığı zaman mikroskopla görülebilir duruma gelirler. işte bu ipliklere kromozom adı verilir. Kromozomlar genleri taşırlar. Genler, ana babadan çocuklara aktarılacak olan özellikleri içeren bilgilerdir.
Her sperma hücresiyle her yumurta hücresinde birer dizi kromozam vardır. Bu nedenle döllenme olayından sonra döllerımiş yumurta iki kromozom dizisi içerir. Sperma dizisinin her kromozornu, yumurta dizisinin bir kromozamu ile yanyana gelerek bir çift oluşturur. Bu nedenle vücut hücrelerindeki kromozomlar çifter olarak bulunurlar.
insanda 23 çift kromozom vardır. Buna karşılık öbür organizmalarda değişik sayıda kromozom bulunur. Sözgelimi, bir solucan türünde yalnızca bir çift kromozom varken; bazı bitkilerde 100 çiftten fazla kromozom bulunur. insandaki 23 çift kromozom,çok sayıda bilgi taşımak zorundadır; bu nedenle her kromozom pek çok gen taşır.
çoğu genler deoksiribonükleik asitten (DNA) oluşmuştur. DNA molekülleri büyük ve karmaşık moleküllerdir. Bu moleküllerin yapısı ilk olarak 1953 yılında Watson ile Crick tarafından saptanmıştır. DNA daha küçük dört tür molekülden oluşmaktadır. Bu küçük rnoleküller, şeker ve fosfat zincirleri boyunca dizilidirler. Bunlar kimyasal bir formüldeki “harfler” gibi davranırlar. Harflerin zincir üzerinde farklı sayı ve düzende dizilmesiyle farklı “bilgiler” oluşturulur. Birkaç harften birçok sözcüğün oluşturulabilmesi gibi birkaç kimyasal harften. çeşitli DNA bilgileri oluşturulabilir.
Bilim adamları, DNA bilgilerinin (genlerin) protein moleküllerinin yapımını denetleyerek iş gördüklerini ortaya kovmuşlardır. Protein, hücreler için çok önemli bir maddedir. Proteinler aminoasitlerden yapılır. Çeşitli türlerdeki ve dizilişteki aminoasitler çeşitliprotein türlerini oluştururlar. Genler, aminoasitlerin seçimini ve dizimini denetiemekle protein yapımını dolayısıyle de hücrenin gelişimini denetim altında tutarlar.
Bir milyondan fazla tür canlı organizma vardır. En basit canlı organizmalar, çok kısa ömürlü olan amip gibi birhücreli canlılardır. En karmaşık olanlar ise, yüksek memelilerdir; bütün öbür bitki ve hayvan türleri bu iki organizma arasındadır.
Canlı organizma ile, canlı olmayan madde arasındaki en önemli farklardan biri de canlı organizmaların üremesidir. Bir bitki, ya da hayvanın her üremesi sırasında gen dizileri ana babadan yeni döllere geçer.
Genlerin varlığına ilişkin ilk ipuçları, Gregor Mendel adlı bir keşiş tarafından bulunmuştur. Mendel1860 yıllarında bezelye bitkilerinin yeni döllerine “bilgi” aktardıklarını saptamıştır. Her döldeki bitkileri incelemiş.bazı bilgilerin öbürlerine baskın olduğunu görmüştür. Sözgelimi, sarı tohumları olan bitki ile yeşil tohumları olan bitkiyi çaprazladığında, ilk dölde bütün bitkilerde sarı tohumlar meydana gelmişti. “Sarı tohum” bilgisi baskındı. Daha sonraki döllerin içinde yeşil tohumlu olanlar çıkınca Mendel, “yeşil tohum” bilgisine çekinik adını verdi.