Köprü »
Köpekler, memeli hayvanların bir familyasıdır. Yüzden fazla köpek cinsi vardır. Bu cinsler, küçük Şivava’dan, omuz yüksekliği 90 santimetreyi bulan ırlanda kurt köpeğine kadar çeşitli boyutlarda olurlar.
Evcil köpeklerle, kurtların, tilkilerin ve cakallann akrabalığı vardır. Bütün bu hayvanlar köpekgiller (Canidae) familyasındandırlar. Köpeklerin ayılar ve küçük ayıgillerle de uzaktanakrabalıkları vardır. Bu hayvanların tümü, Miacis denilen ortak bir atadan türemişterdir. Miacis 40 milyon yıl önce yaşamıştır. Kurtlar ve çakallar insanlarla hemen hemen aynı zamanlarda ortaya çıkmışlardır. Bu nedenle, kurtlar ve çakallarla birçok ortak özellikleri olan günümüz köpeğinin, bu hayvanlardan türedikleri sonucuna varılabilir.
Ancak, bilim adamları bu konuyla ilgili kesin bir sonuca varamamaktadırlar. Çünkü, köpeklerle kurtlar çok benzer olmakla birlikte, bazı belirgin farklılıkları da vardır. Örneğin, köpekler havlamakla birlikte, kurtların ulumasına benzer sesler çıkaramazlar.
Buna karşılık, kurtlar çok sevrek olarak, havlamaya benzer sesler çıkarırlar. Ayrıca, yaygın olan bir kanının tersine, kurtlar. sürüler halinde yaşayıp, avlanmazlar. Kurtlar. aile toplulukları içinde yaşarlar ve ancak zaman zaman sürüler oluştururlar. Buna karşılık vahşi leşen köpekler avlanmak amacıyle sürüler oluştururlar. Kurtlar bütün yaşamları boyunca bir tek eşle yaşarlar; oysa köpekler eş değiştirirler ve hatta aynı anda birkaç eşle vaşavabilirler. Bu duruma köpeklerin, soyu günümüzde tükenmiş olan bir hayvandan türemiş olmaları neden olabilir. Köpeklerin nasıl evrimleşmiş oldukları henüz kesinlikle bilinmemektedir.
Kurtlar. kır kurtları ve çakallar. evcil köpeklerle birlikte, Canis grubunu oluştururlar. Kurt (Can is lupus) bu grubun en büyük üyesidir. Ağırlığı 85 kg.’ı bulabilir. Kurtlara, bugün Avrupa’nın. Kuzey Amerika’nın ve Asya’nın çeşitli bölgelerinde rastlanmaktadır.Daha küçük bir cins olan kızıl kurt ise, yalnız, A.B.D.’nin güney ve orta kesimlerinde yaşamaktadır.
Grup halinde avlanan kurtlar. kurbanlarını avlayıp parçalarlarken işbölümü yaparlar. Çok hızlı koşmamakla birlikte (saatte 40 kilometre kadar hız yapabilirler) bu hızı uzun mesafelerde sürdürebildikleri için, kurbanlarını yorarlar. Daha çok kemirici hayvanlarla beslenirler.
Kurtlar. av sahalarında gezinirlerken, belirli ağaçların altına işerler. Böylece öteki avcı hayvanlar, kurtların bıraktıkları bu kokudan, onların av sahasını saptayabilirler. Kurtlar, daima aynı ağaçları kullanırlar. Aynı özellik, direklerin dibine işeyen evcil köpeklerde de vardır. Evcil köpekler de bu davranışlarıyla, gezinme sahalarına yabancı köpekleri n girmelerini önlemek isterler. Kızıl kurt, boz kurttan çok daha küçüktür. Ağırhğı ancak 25 kg. kadardır. Yaşam biçimi boz kurda benzemekle birlikte, adından da anlaştldrğrgibi, rengi boz ve kimi zaman da siyahtır. Kır kurtları boz kurtlarla akrabadırlar. Bu hayvanlar, Alaska’ dan, Orta Amerika’ya kadar uzanan geniş bir alanda yaşarlar.
Kır kurtları, akşamları ulurlar.İlkin, kurtlardan biri, kısa kısa ulur. Daha sonra, uzakta bulunan öteki kurtlar da bu ulumaya katılırlar. Sonuçta, bütün kurtlar bir arada ulumayı sürdürürler. Sesler çok yükseldiği bir anda, ulumayı kesip, bir süre sonra yeniden başlarlar.
Kır kurtlarının yararları, zararlarından çoktur. Çünkü bu hayvanlar, tavşan. sıçan ve fare gibi kemiricilerle beslenirler. Besinlerinin yalnız, sekizde biri çiftlik hayvanlarıdır. Kır kurtları ayrıca, balık, kuş, böcek ve birçok sebzeleri yerler.
Kır kurtlarının öteki kurtlara göre sayıca fazla olmalarının bir nedeni de, bir batında çok sayıda yavru doğurmalarıdır. Bir kerede, ortalama on, en çok yirmi yavru dünyaya getirirler. Öte yandan, öteki kurt cinsleri avlar nedeniyle giderek azalırlarken, kır kurtları avlayabilecekleri hayvan sayısı arttığı için, çoğalma olanağı bulmuşlardır.
Kurtların bir başka akrabası olan çakallar. Afrika’ da, Asya’da ve Avrupa’nın bazı kesimlerinde yaşarlar. Çakallar, kır kurtlarından daha küçük olup, onlar gibi, küçük ve orta büyüklükte hayvanlarla beslenirler. Ayrıca leş de yerler. Çakalların mezarlardaki ölüleri bile yedikleri söylenir. Bu hayvanların, kır kurtlanrunkine benzeyen, ürpertici ulumaları vardır. Çakallar. oldukça becerikli avcılardır. Ikili, üçlü gruplar halinde veya sürülerle avlanırlar.
Avustralya’da yaşayan vahşi köpek cinsine dingo denir. Bazı bilim adamları, dingoların, Avustralya kökenli olmadıklarını ileri sürmektedirler. Dingoların tarihöncesi zamanlarda, Avustralya’ ya ilkel insanlar tarafından getirildikleri sanılmaktadır. Dingolar, Avustralyalılar tarafından evcilleştirilrnişlerdir. Ancak, vahşi bölgelerde, sürüler halinde dolaşan dingolara da rastlanır. Bu hayvanlar, kır kurtları ile aynı büyüklükte olup kürkleri kısa tüvlü ve kırmızıdır. Karınıarı beyazdır. Kır kurtları gibi, insanlara yararlı hayvanlardır Çünkü kemirici hayvanlarla beslenirler. Ancak, koyunlara saldırdıkları da olur.
Tasmanya kurdu, Tasmanya’da ve Avustralya’di yaşar. Bu hayvan görünüş olarak kurtları andır makla birlikte, aslında bir keseli hayvandır. insanlar tarafından çok sayıda avlanmış olduğd için, soyu günümüzde hemen hemen tükenmi gibidir.
Köpeklerle insanların çok eski tarihlere giden bi beraberlikleri olmuştur.İnsanlarla köpekler, he men hemen aynı besinleri yerler ve aynı verlerde vasariardı. Belki bu sıralarda, insanların kurdukları kampların çevresinde gezinen kurtlar ve vah şi köpekler, insanların bıraktıkları yemek artıkla rıyla beslenmekte ve böylece insanlara dolayı olarak yardımcı olmaktaydılar. insanlar giderek kurt ve köpek yavrularını evcilleştirmişlerdir.insanlar, bir süre sonra köpeklerin avlarda kendilerine yardımcı olabilecekierini düşünmüşler VE onları, av hayvanlarının izlerini sürmek ve tuzaklara düşürmek için kullanmaya başlamışlardır Köpekler ayrıca, sadık bir dost olurlar. Kurtlarda küçük yaşlardan itibaren evcilleştirilebilirler. Evcil köpeklerin, kökenlerini araştırırken karşılaşılan güçlüklere, “neoterıi” neden olmaktadır. Neoteni, ergin hayvanların, genellikle vavrularlz bağdaştırılan özellikleri göstermeleri durumuna denir. Evcil hayvanlar arasında neoteni oldukça yaygındır. Örneği, evcil yavru hayvanlar, genellikle, erginlerden daha sakin ve itaatlidirler.
Bu durum, köpekler için de söz konusudur. Vahşi köpek yavrularının kulakları düşüktür. Oysa köpek büyüdükçe kulaklar dikleşir. Öte yandan, birçok evcil köpek cinsinin kulakları, büyüdükleri zaman da sarkık durur. Bu neotenik bir özelliktir. Bir başka neotenik özellik de, evcil köpeklerin, evcilleştirilmemiş hemcinslerinden daha küçük olmalarıdır.
Neotenik özellikler, yararlı veya önemsiz olabilirler. Örneğin, evcil köpekleri n daha itaatli olmaları, yararlı sayılabilirse de, kulakların sarkık veya dik olmaları önemsiz bir özelliktir. Köpekleri evcilleştirme konusunda, insanlar için önem kazanan bir etken, eveilleşen köpeklerde. zeka, sadakat ve belli bir yeri korumak konusunda gösterilen sorumluluk duygusu gibi özelliklerin bu köpeklerde devam etmesidir.
Köpekler zeki hayvanlar oldukları için, çeşitli işleri kolaylıkla öğrenirler. Örneğin, çoban köpekleri, koyunları nasıl güdeceklerini ve koruyacaklarını öğrenir ve çobandan aldıkları düdük işaretleri ile gereken işlemleri yerine getirirler. Ev köpekleri, sahiplerinin gazetelerini alıp, alışveriş sepetlerini taşıyabilirler.
Bazı evcil köpekler körlere yol gösterme işinde kullanılırlar.
Bu tür köpekler, sahiplerine son derece sadık olurlar; onları trafiğin yoğun olduğu yerlerde bile beceriyle yönetir ve çeşitli cisimlere çarpmalarını önlerler.
Köpekler, toplumsal yaşama kolaylıkla uyabildikleri için, insanlarla birlikte yaşayabilirler. Ev köpekleri aile yaşamındaki yerlerini alır, kendilerine düşen sorumlulukları yerine getirirler. Köpekler, sahiplerine besledikleri sevgi nedeniyle çoğu zaman görevlerini, yalnız sevgi ve yakınlık görme karşılığında yerine getirirler. Köpeğin, yiyecek gibi bir ödül verilmeksizin evcilleştirilebilecek tek hayvan olduğu ileri sürülür.
Köpeklerin, yaşadıkları çevreye sınır koymaları içgüdüsü. onları bekçilik yapma gibi işlerde yararlı kılmaktadır. Herhangi bir köpek sahibinin aile yaşantısına bir kez uyum sağladıktan sonra, aileyi ve evi tüm yabancılara karşı korumaya başlar. Bazı köpek cinsleri yabancılara hemen saldırırlar. Bazıları ise havlayarak, durumu aile bireylerine haber verirler.
insanlar, ayıklama yoluyla, en elverişli özelliklere sahip köpek cinslerini vetiştirebilmişlerdir. Bu ayıklama işlemi sonucu, çeşitli cinsler üretilmiştir. Bütün köpeklerin aynı türden gelmelerine karşılık, dış görünümlerindeki ve özelliklerindeki farklılıklar hayret vericidir.
Köpek yetiştiricileri, köpekleri, kolaylık olması için çeşitli kategorilere ayırırlar. Örneğin, av köpekleri, iş yapan köpekler, ev köpekleri vardır.
Av köpekleri, avcıların av sırasında av hayvanlarını kolaylıkla bulmalarını sağlarlar.Bu köpeklerin koku alma duyuları çok gelişmiş olduğu için, çevredeki av hayvanlarının kokularını hemen alarak, sahiplerini bunların bulundukları yere götürürler. Daha sonra, hayvanların yerlerinden çıkmasını veya kuşların uçmasını sağlayarak, avcılara hedef bulmuş olurlar.
Bazı av köpekleri, sahiplerinin avladıkları kuşları getirmek üzere eğitilirler. Bu köpekleri n kalın postları olduğu için, vurulan hayvanın bulunduğu yere gitmek için gerekirse, derelerden de geçebilirler.
Bir tür av köpeği cinsi, gözlerinden veya koku alma duyularından veya her ikisinden de yararlanarak tavşanları ve tilkileri izler. Tilki avlayan avcılar çoğunlukla, bir av köpeği sürüsünün peşinden giderler. Avcilar at üzerinde olurlar. Tilki izleyen av köpeklerinin koku alma duyuları çok gelişmiştir. Bu hayvanlar, yalnız tilki kokusunu izlemekle kalmayıp, tilkilerin geçtikleri yerlerdeki toprak kokusunu ve bitki kokusunu da alırlar.
Gri av köpekleri çok hızlı koşarlar ve gözlerinin yardımıyla av hayvanlarını çok uzaklardan saptayabilirler. Bu köpekler, köpek yarışıarında da kullanılır.
Bazı köpek cinsleri insanlara yararlı işler görecek biçimde vetiştirilmişlerdir. Örneğin, Eskimo köpekleri, soğuk bölgelerde, kızak çekme işlemlerinde kullanılırlar. Bu köpekler çok güçlü olup kalın postlara sahiptirler. Böylece kutup bölgelerindeki soğuk iklime güçlük çekmeden uyum yapabilirler.
Çoban köpeklerinin iki türü vardır. Bir tür çoban köpeği. koyunları gütme işinde, öteki ise, sürüleri saldırgan hayvanlara karşı korumak için kullanılır. Bazı cinsler her iki işi birden görürler. Doberman cinsi gibi bazı köpek cinsleri, polisler tarafından kullanılırlar. Bu hayvanlar, suçluların izlenmesinde, çalınan eşyaların bulunmasında yararlı olurlar. Ayrıca savaşlarda, haber ve cephane taşımak için de kullanıldıkları olur. Bu köpeklerle ilgili, 2 500 yıl öncesine giden kayıtlar vardır. Babil kentlerinde kral köpeklerinin yetiştirilmesi için vergi toplandığı bilinmektedir. Körlere yardımcı olan köpekler de iş yapan köpekler kategorisine girerler. Köpeklerle, körlerin birbirlerine alışmaları ve köpeklerin gerekli işleri öğrenmeleri için açılmış özelokullar vardır. Teriye denilen köpek cinsleri XiX, yüzyıldan son. ra yetiştirilmeye başlanmıştır. Bu köpekler, çiftçiler tarafından, ekinlere zarar veren fare, sıçan ve tavşan gibi hayvanları korkutmak için kullanılırlar. Teriyeler küçük olmakla birlikte, cesaretleriyle ün yapmışlardır. Bazı cinslerin bacakları vücutlarına göre kısa olduğu için, kolaylıkla kunduz, tilki ve tavşan yuvalarına girerek, bu hayvanları kovalıyabilirler.
Bazı küçük köpek cinsleri, gösterilerdeveya evlerde süs köpeği olarak kullanılırlar. Bunlar çoğunlukla büyük köpek cinslerinin, birer küçük örnekleridir.
Bazı köpek cinsleri ise, bir zamanlar av veya çeşitli işler için kullanılmış oldukları halde, artık bu işler için kullanılmamaktadırlar. Örneğin buldoglar bu tür köpeklerdir. Bu hayvanların oldukça garip bir görünümleri vardır. Yüzleri bir presten geçirilmişcesine içe doğru basıktır.