İyi yanmayan, yeteri kadar oksijen (hava) ile karışmayan kömür, maden kömürü, odun ve benzeri yakıtlardan oluşan zehirlemelerde baş etken, karbon monoksittir. Renksiz, kokusuz,
tatsız, havadan daha hafif olan bu gaz, kapalı yerin havasında yüzde bire kadar çıkarsa, bir iki saatte odadakileri çarpar ve gecikilirse öldürür. Kömür çarpması, yani karbon monoksit zehirlenmesi pek yavaş ve belli etmeden olduğu için ve uyku hali getirdiği için kolayca farkedilmez.
NEDENLERİ:
Kömür çarpması, iyi yanmamış kömürün çıkardığı karbon monoksitin, alyuvarlardaki hemoglobine yapış ıp ondan kolayayrılmayan karboksihemoglobin bileşimi yapmasındandır. Normalolarak oksijenle birleşerek kolay ayrılabilen bir madde olan oksihemoglobin, karbon monoksit ile birleşirse artık oksijen alamaz ve işe yaramaz hale geldiğinden zehirleme dediğimiz olayortaya çıkar.
BELİRTİLERi:
Kömür zehirlenmeleri şiddetli baş ağrısı ile beraber, kulak uğultusu, çınlamalar, görme bulanık1ığı, bulantılar, kusmalada kendini belli eder. Zamanında yetişilemezse hastanın yüzü morarır, solunum hızlanır ve bozulur, nabız düzenini kaybeder. Komaya giren insan birkaç saat bile yaşayamaz.
Kurtarılan hastalarda da kandaki bozukluk dışında, kömür çarpmasının şiddetine göre kalpte, böbrekte, karaciğerde, merkezi sinir sisteminde, ciltte, akciğerlerde selim veya ağır zehirlenme artıkları kalır.
Kömür çarpması ağır ağır ve uzun süre iyi yanmamış yakıtlardan gelirse kronik zehirlenme başgösterir ve uykusuzluk, baş ağrısı, kansızlık, güçsüzlük, sersemlik gibi zehirlenme belirtileri uzun sürer.
Teşhiste spektroskopla yapılan muayene bilgi verır.
TEDAVİ:
•Hasta hemen bulunduğu yerden çıkarılır, solunumu zorlaştırabilen yaka, kravat gibi giyecekler derhal gevşetilir.
•Hastaya arka üstü yatırılarak veya yüzükoyun uzatılarak suni solunum hareketleri yaptırılır.
•İlaçlarla kalp kuvvetlendirilir. teneffüs hareketleri kolaylaştırılır.
•Hastaneye ulaştırılıp oksijen verilmeli, hasta komada ise en az 2,5-3 litre, gerekirse komadan çıkıncaya kadar sürekli kan verilmelidir.
