Kompüter elektronik hesap makinesidir. Kornpütere bilgisayar da denilebilir. Kompüter, insan beyninin yapabildiği bazı şeyleri, hatta daha da iyi yapabilir.Örneğin, bir matematik problemini. insan beyninden çok daha kısa zamanda çözebilir.İnsan beynininkine göredaha geniş bir belleği vardır.
Bir kompüter,karar verme yeteneğine de sahiptir. Çeşitli hesap şekillerinden veya durumlardan birini seçebilir. Fakat kompüter, insan beyninin yaptığı gibi.düşünernez. Ancak kendisine yapması için verilen emirleri yerine getirir. Bu emirler karmaşık olabilir, pek çok sayıda olabilir; kornpüter bunları sırayla yerine getirir.
Kompüterler hesap makineleri geliştirilerek elde edilmiştir. Bugünkü modern hesap makinelerinin benzerleri ilk olarak 300 yıl önce yapılmıştır. Bunlar metalden yapılmıştı ve elle çalışan parçalardan oluşuyordu. Giderek, hareket, elektrik motorlarıylasağlanmıştır. Elektrikli hesap makineleri, elle çalışanlardan daha çabuk işlem yapmaktaydı, fakat yine de istenen çabukluk sağlanamamıştı.İlk hesap makinelerindeki temel düşünce, günümüzde toplama-çıkarma yapan basit makinelerde de uygulanmaktadır.
Bu basit makineleri çalıştırmak için bir insan gereklidir. Bu kişi tuşlar yardımıyla sayıları makineye yazar, sonra sırayla hangi işlemleri vapacaksa, ona göre diğer işlem tuşlarına basar. Bu işlemler, toplama, çıkarma, çarpma ve bölme olabilir. Makine, istenen işlemleri yapar, sonra durur. Bu makineler de, ilk yapılanlar gibi, çeşitli metal parçalardan oluşurlar.
Basit hesap makinelerintn tersine, kompüterler elektronik şekilde çahşırlar. Hareketli parçaları ya çok azdır, ya da hiç yoktur. Küçük elektrik akım lanvla çalışırlar. Elektrik, devrelerden çok hızlı geçtiğinden. işlemlerin de çok çabuk olmasinı sağlar. Usta bir hesapçının kullandığı bir hesap makinesi, 80 veya 100 rakamı, bir dakikada toplayabilir. Çok gelişmiş kornpüterler ise 100000 rakamı, bir saniyede toplarlar. Böyle bir kompüter, iyi bir matematikçinin, ömrünün uzunca bir kısmında yaptığı hesapları, birkaç dakikada yapabilir.
Basit hesap makineleriyle kompüter arasındaki önemli bir fark da, kompüterin otomatik oluşudur. Kendi kendine saatlerce, hatta günlerce çalışabilir. Program denilen komutlar (yapılacak işlemler) dizisi kompütere verildikten sonra, kompüter bunları sırasıyle yerine getirir. Yapılacak işlemler bitince, yani program tamamlanınca, sonuçlar, otomatik olarak yazılır. Bunlar çok sayıda rakamlar ve kelimeler olabilir. Kompüter, verilen veya hesaplardan elde edilen bilgileri, ileride kullanılmak üzere saktavabilir de.
Ilk modern kornpüter. 1944′de Harvard Üniversitesinde yapılmıştır. Bu kornpüter. çok savıda özel işlemleri kapsayan bir hesap listesini otomatik olarak yapabiliyordu. Elektrikli ve mekanik olarak çalışan parçalardan oluşuyordu. Daha sonra kompüterler giderek gelişti. Çalışma hızı arttığı ölçüde, bilim ve iş alanında kullanımı da arttı.
Kompüterin giderek çok çeşitli alanlarda kullanımının artmasının iki ana nedeni vardır. Birincisi, bilim adamtan ve mühendislerin, önemli ve karışık problemlere doğru çözümler bulmak istemeleridir. Örneğin, bir mühendis topluluğu yeni bir tip roket motoru üzerinde çalışıyor olsun. Her parçanın ucuz veelverişli olarak, ne şekilde olması gerektiğini hesaplamak için matematik kurallar uygulamak zorundadırlar. Bunun gibi: Acaba seçilen tip, iyi midir? Çeşitli malzemelerden ne ölçüde gereklidir? gibi sorular için de bazı hesap şekilleri vardır. BUnları çözmek için, matematikçiler çeşitli denklemler yazarlar. Işte otojnatik kompüter, bu denklemlerin kısa zamanda çözümünü sağlar.
Kompüterlerin hızla gelişmesinin ikinci ana nedenini de çalışma dünyasında aramak gerekir. Büyük işletmelerin çok sayıda bilgileri saklamak. her hafta binlerce hesap yapmak gibi büyük hacimli işleri vardır. Alınan ve satılan her şey vazılmalıdır. Aylıklar ve ücretler hesaplanmalı. bu hesaplar saklanmalıdır. Stok malzemeler ve üretilen maddeler de bilinmelidir. Kompüterler yokken, bütün bu işlemler, insan gücüyle yapılıyordu.
Bir kompüter na$ıI çalışır: Kompüter, ancak, yapacağı işlemleri tam olarak belirten, uygun bir program verilirse çalışabilir. Program yazan kimseye kompüter programcısı denir. Programcının ilk yapacağı iş, çözmek istediği problemdeki her adımı ortaya kovrrıaktır. Bunun için bütün durumları gözönüne almak zorundadır. Ayrıca özel durumlar varsa, onlara da dikkat etmek gerekir. Program, bazı yerlerde yapılacak ayırımları da kapsarnahdır. Örneğin, ücret ödemeleri programında, eski işçilerle yenilerin ücretleri ayrılmalıdır. Karmaşık bir programda birçok yerde böyle ayırımlar ve seçmeler yapmak gerekebilir. Prograrncı. programı hazırlamasma yardımcı olmak üzere, ilk olarak bir “akış şeması” çizer. Burada, hesaptakl her adım ve her seçme, oklar ve simgelerle gösterilir. Akış şemasının bütün durumları kapsaması sağlanır.
Sonra program yazılır. Yazrtış kompüterin anlavabileceği dildeolur. Programcının kullanabileceği Fortran, Cobol, Algol gibi çeşitli kompüter dilleri vardır.
Programı ayrıca, kompüterin okuyabileceği durumda yazmak gerekir. Bilinen harfler ve rakamlarla yazılan yazıları kompüter okuyamaz. Okumayı bir okuma ünitesi sağlar.
Bazen, komutlar kompütere, özel daktilosuyla doğrudan doğruya verilebilir. Fakat en çok kullanılan yöntemde, bilgiler özel daktiloyla kartlara delerek veya bandlara yazarak verilir.
Bu kartlar, numaralısütunları bulunan küçük kartlardır Her sütunda 12 satır vardır. Her sütuna bir karakter (harf veya numara) delinebilir. Her karakterin karşılığı, farklı’ satırlara delinen deliklerdir.
Örneğin A harfi, birinci ve onbirinci satırlara delinen iki delikle belirtilir. B harfi, ikinci sütundaki ikinci ve onbirinci satırlardaki deliklerle beli.rtilir. Numaralar da aynı şekildedir. Örneğin 3 rakamı, üçüncü satırdakidelikle, 7 rakamı, yedinci satırdaki deıikle belirtilirler. O ile 9 arasındaki her rakam, alfabedeki bütün harfler ve bazı özel işaretler ? ,I, +J özel deliklerle belirtilirler. Delinmiş kartlar giriş ünitesine konur. Burada kartlar metal bir voldan geçerler ve tel fırçalara değerler. Tel fırçalar, kartlardaki deliklerin etkisiyle elektrik itki lerini değiştirirler.
Delinmiş bandlar da aynı yöntemle çalışırlar. Delikler, sürekli bir banda delinmiştir. Giriş ünitesi, delinmiş kart veya bandlardan saniyede 300 karakter okuyabilir. Başka okuma şekilleri de olmakla birlikte en çok kart ve band sistemleri kullanılır.
Kompüterde, bilgilerin saklanması da çeşitli şekillerde olabilir. En çok kullanılan magnetik yöntemdir. Bu yöntem magnetik bir teyp gibi çalışır.magnetik taneciklerden yapılmış küçük noktalar vardır. Her tanecikte mıknatıslarda olduğu gibi, kuzey ve güney kutupları bulunur. Bütün kuzey kutuplar aynı doğrultuda olunca, banda bir rakamı alınır. Bütün kuzey kutuplar zıt yönde iseler. sıfır yazılmış olur. Kornpütere verilen bütün bilgiler, 1 ve O şeklinde ketlanarak banda alınır. Bu bilgiler, özelokuma başlıklarıyla okunup sese çevrilebilir. Bütün harfler, sayılar. komutlar, yalnızca O ve 1 rakamlarıyla gösterilir. Örneğin A harfi 11110001 şeklinde kodlanır.
Sayılar. O’dan 9′a kadar rakamlar yerine yalnız O ve 1 rakamlarıyla gösterilebilir. Bu şekildeki gösterime ikili sistem denir. Böylece her şey, kompüterde O ve 1 rakamlarının düzenlemeleriyle gösterilmiş olur.
Giriş ünitesi, programdaki komutları ikili sisteme çevirir. Buradan belleğe gönderir. Bellekte de ikili sistemle saklanır.
Komutlar ve veriler belleğe geldikten sonra, kornpüter çalışmaya hazırdır. Programdaki komutlar kontrolünitesine gider. Bu ünite, farklı elektrik devrelerini açıp kapatarak komutları yerine getirir. Böylece, kompüterin çeşitli kısımlanna giden akımları kontrol etmiş olur.
Kontrol ünitesi, gerekli bilgileri, bellekten çağırabiiir. Aritmetik ünitede hesapları yaptırır, sonra sonuçları çıkış ünitesine gönderir. Hesaplardan elde edilen yeni bilgiler de belleğe gönderilebilir. Magnetik tanecikleri çevirerek, magnetik banddaki 1 karakteri, O şekline çevrilebilir. Bu iş, elektrik akımlarıyla yapılır. Aynı şekilde, sıfırlar da 1 yapılabilir. Böylece bellekteki bilgiler değiştirilebilir.
Aritmetik ünite bütün hesaplamaları yapar. Bellekteki bilgiler, kontrol ünitesinden geçerek aritmetik üniteve gelir. Aritmetik ünite, saniyede 100000 hesaplama yapabilir.
Hesaplamalar bitince, elde edilen bilgiler, çıkış ünitesine de belleğe de gidebilir. Çıkış ünitesinin çalışması girişteki gibi özel tuşlu bir sistemle olur.Çıkış için en çok kullanılan sistem, baskı sistemidir. Bundan bütün harf ve rakamlar birlikte basılırlar.