« Kan
Kanal, deniz, göl, ırmak gibi büyük suları birbirine bağlamak, ya da suyu başka yöne akıtmak için açılan bir su yoludur. Gemiler, kanallardan yararlanarak, bir zamanlar kara olan ya da sığ suların bulunduğu yerlerden geçebilirler. Insan eliyle yapılmış her çeşit suyoluna kanal denir. Suyolu ulaşımı, karayolu, demiryolu ve havayolu ulaşımına oranla çok daha ucuzdur. ırmakları, gölleri ve okyanusları birleştiren kanallar bu nedenle açılır.
Kanal yapımcılarının sorunları, yol yapımcılarının sorunlarına benzer. Ama bazı değişik yönleri de vardır. Kanalın dibi ve kenarları, suyu toprağa srzdırrnavacak bir biçimde inşa edilmelidir. Kanalın kenarlarındaki setler, geçen gemilerin dalgalarından etkilenmeyecek bir şekilde yapılmalıdır. Aksi takdirde dalgalar setleri aşındırıp toprağı sürükler.
Gemileri kanalla yüksek bir araziden geçirmek gerektiğı zaman, tüneller ve havuzlar da yapılır. Güney ve kuzey Amerika arasındaki Panama kanalında, dar kara parçasını aşmak için gemiler altı havuzdan geçer. Havuzların su düzeyleri, birbirinden farklıdır. Bu havuzların biri önde diğeri arkada olmak üzere iki kapısı vardır. Deniz yüzeyindeki ilk havuzun ön kapısından bir gemi girince, havuzun ön kapısı su kaçırmayacak şekilde kapatılır. Sonra su düzeyinin yüksek olduğu komşu havuzdan su getiren boruların muslukları açılır. Komşu havuzla aynı su düzeyi sağlanıncaya kadar gemi bulunduğu havuzda bekler. Sonra havuzun kapısı açılır ve gemi daha yüksek bir arazi parçası üzerinde bulunan ikinci havuza geçer. Gemiler havuzdayken kendi makinelerini kullanmazIar. Makineler çalışırsa, pervaneler suyu hareketlendirerek havuza zarar verirler. gemiyi havuzun iki yanından iplerle, küçük lokomotifler çeker.
Böylece üç havuz, gemileri Atlas okyanusu sahilinden alıp, yükseltir. Üç havuz da Büyük okvanus düzeyine indirir. Büyük okyanusdan gelip Atlas okyanusuna giden gemiler için aynı işlemlerin tersi yapılır. Gemiler, Panama’daki yüksek araziyi böylece aşmış olurlar.
Atlas okyanusu ile Amerika’daki Büyük Göller bölgesinin su yoluilişkisini kuran 750 km. uzunluğunda bir kanallar siste~vardır. 16 havuzu olan bu kanal sisteminde,hervıl gemilerle 100 milyon ton ağırlığında rnaderı. cevheri, buğday v.b. ürünler her iki yönde taşınır. Erie ve Ontario gölleri arasındaki Niyagara şelalesinin yarattığı engel, 8 havuzu bulunan Welland kanalı ile aşılır.
Elektrikli havuzlar: Yeni yapılan kanallarda bütün havuzlar elektrikle çalışır. Bu havuzlar gemilerin altına kadar uzanan borular yardımıyla düzgün bir şekilde suyla doldurulurlar. 250 metre boyunda, 25 metre eninde ve 10 metre derinliğinde bir havuzun doldurulması sadece 10 dakika sürer. Havuzun boşaltılması da alçak düzey kapısı yanındaki boruların açılması ile sağlanır.
Su basınç yaparken kapılar açılmaz.
Kapılar, yüksek düzeyin bulunduğu tarafa doğru bir açı yapacak şekilde yapılır. Bu şekilde su düzeyi bir havuzda yüksek, diğerinde alçak iken, kapı daha da sıkı kapanarak bir kaza olasılığını önler. Havuz kapılarının kerıarlanna su sızmasını önlemek için su geçmez eklemler konur.
Kanal setleri, taş, tuğla, çimento veya ahşaptan inşa edilir. Bu malzeme, suların toprağı sürükleyip götürmesine engelolur: Killi toprak su sızdırrnadığr için kanal yapımına en uygun toprak yüzevisavıhr. Eğer kanal toprağı su kaçıracak kadar gözenekli ise suyolunun bir bölümünde, taban çimento ile kaplanır.
Kanallar gerek Dünya ekonomisi, gerek ülkelerin kendi ekonomileri için çok önemlidir. Moskova’ dan Leningrad’a. New York’dan Buffalo’ya ya da Londra’dan Birminghani’a sadece kanal şebekelerinden yararlanarak gidilebilir. Tabii ki böyle bir volculuk çokağrr olur; fakat buna karşılık çok az masraflıdır.