Kabuk »
Jüpiter Güneş sisteminin en büyük gezegenidir. Hacmi Dünyanın hacminin bin katından fazla olan Iüpiterin. Dünyanın tek uvdusu olan Ay gibi 12 tane doğal uydusu vardır. Jüpiterin Güneş çevresinde bir dönüşünü tamamlaması 12 Dünya yılı kadar sürer. jüpiter, adını Roma mitolojisinin en büyük tanrısından almıştır.
Jüpiter Dünyadan çok uzakta olmakla birlikte (her zaman en az 595 milyon kilometre) Venüsten sonra en parlak olarak görülen gezegendir. Bu parlaklığın ana nedeni, Güneş ışınlarını yansıtan yüzeyinin çok büyük olmasıdır.
jüpitere dürbünle veya küçük bir teleskopla bakıldığı zaman sarımsı renkte bir daire biçiminde görülür. Bu daire sıfırın çok altında bir sıcaklıkta bulurian gazlardan oluşmuş bir kürenin yüzeyidir. Jüpiter kutuplarda yassıdır, ekvator çevresinde ise biraz daha şişkindir. Ekvator çevresinde çapı 142 700 kilometre, kutuptan kutuba çapı ise 134800 kilometredir. Arada yaklaşık olarak 8 000 kilometrelik bir fark vardır. Kutuplardaki bu yassılaşma lüpiterin kendi çevresi etrafında büyük bir hızla dönmesinin sonucudur. Jüpiter 9 3/4 saatte tam bir devir yapar.
lüpiteri oluşturan maddeler, hacim olarak Güneş sistemindeki tüm gezegenlerin hacminden fazla ise de, bu maddeler çok hafiftir Jüpiteri meydana getiren temel maddelerin ağırlığı çok az olan hidrojen ve helyum olduğu sanılmaktadır. Ayrıca, Güneş sisteminin beş milyar yıl kadar önce toz ve gaz bulutundan oluşmasından bu yana geçen süre içinde lüpiterin çok az değişikliğe uğradığı anlaşılmaktadır.
Dünya ve komşusu olan gezegenler, başlangıçta çevrelerini saran helyum ve hidrojenden oluşan atmosferin hemen hemen tamamını kaybetmişlerdir. Iüpiterin yerçekimi gücü Dünyanınkine oranla çok fazladır. Gezegenin yüzeyindeki verçekimi. Dünyanın yüzeyindeki yerçekiminin iki buçuk katından fazladır. Ayrıca jüpiter Güneşten çok uzakta (782 milyon kilometre) olduğu için çok soğuktur. Dolayısıyle moleküllerin ve atomların hareketi oldukça yavaştır ve lüpiterin çekim kuvvetinden kurtulacak kadar enerjileri yoktur. Bu nedenlere bağlı olarak Jüpiter helyum ve hidrojeni kaybetmemiştir.
jüpiterdeki yerçekimi kuvveti Dünyanınkinden fazla olduğu halde, bu çekim gücü, bu kadar büyük bir gezegen için çok azdır. Bunun nedeni bu dev gezegeni oluşturan maddelerin çok hafif olmalarıdır. jüpiterde Dünyayı oluşturan oldukça ağır maddelerin çok azı vardır.
Jüpiterde kuvvetli rüzgarların ve çok şiddetli fırtınaların olduğu tahmin edilmektedir. Bilim adamları gezegeni kaplayan atmosferin nerede sona erdiğini ve gezegenin yüzeyinin nerede başladığını kesin olarak saptayamamışlardır. Bazıların göre Iüpiteri oluşturan maddenin esası hidrojendir. Ancak bu hidrojen çok sıkıştırılmış bir halde yani gezegenin içinde sıvı. hatta katı halde bulunmaktadır. Ayrıca gezegenin merkezinde metal ve taşlardan oluşan katıbir çekirdeğin olabileceği de düşünülmektedir.
jüpitere kuvvetli bir teleskopla bakıldığı zaman yüzeyinde ekvatora paralelolan koyu renk çizgiler görülür. Bunlar atmosferdeki bulutlardır. Iüpiterin ekvatoruna yakın olan bölge en hızlı dönen kısım olduğundan ekvatordaki çizgiler en hızlı dönen çizgilerdir. Bunların dönüş süresi kutuplardaki çizgilerin dönüş süresinden beş dakika kadar kısadır.
jüpiterin en ilgi çekici yönü üzerinde bulunan büyük kırmızı lekedir. Bu leke bazen çok belirli şekilde görülür, bazen daha az belirlidir. bazen de hiç görünmez olur. Ayrıca her yıl bulunduğu yeri değiştirir.
Kırmızıleke yeryüzünün tamamını kaplayacak kadar büyüktür. Büyüklüğü zaman zaman deği-
. şir. En büyük olduğu zaman boyu 40 Ooo”eni ise 11 000 kilometredir. Bazı bilim adamları kırmızı lekenin donmuş gazlardan oluşan ve jüpiterin atmosferinde yüzen bir ada olduğunu ve üstü gazlarla kaplandığı zaman görünmez olduğunu düşünmektedirler.
Hiç bir gezegenin jüpiterinki kadar çok sayıda uvdusu yoktur Iüpiterin on iki uydusundan en parlak olan dördü kuvvetli bir dürbünle görülebiIir Bu dört uydunun isimleri lo, Europa, Canvmede ve Callisto’dur. çapı 3 659 kilometre olan lo ve çapı 3099 kilometre olan Europa yaklaşık olarak Dünyanın uydusu Ay ile aynı büyüklüktedir. Çapı 5 269 kilometre olan Canvrnede ile çapı 4998 kilometre olan Callisto ise Merkür gezegeninin büyüklüğündedir.
lüpiterin diğer sekiz uydusu çok daha küçük olup dördü lüpitere yakın, dördü ise oldukça uzaktır. En uzakta olanın lüpitere uzaklığı 25 milyar kilometre kadardır. Bu dış uyduların yörüngeleri Güneşin çekim gücüne bağlı olarak yavaş yavaş değiştiğinden, bunlar bazen Dünyadan görünmez olurlar. Bu uydulardan Poseydon ilk olarak 1908 yılında astronomi bilginleri tarafından görülmüş, daha sonra kaybolmuş ve 1940 yılına kadar tekrar görülememiştir.
Bilindiği kadarıyla sadece Dünyanın ve Jüpiterin kuvvetli magnetik alanları vardır. Bir pusulanın kuzeyi göstermesinin nedeni, Dünyada var olan magnetik alanın gücüdür lüpitere yerleştirilen bir pusu la da Jüpiterin kuzey kutbunu gösterir. Astronomi bilginleri jüpiter hakkında elde ettikleribilgilerin çoğunu Dünyadan yaptıkları gözlemler sonucunda öğrenmişlerdir Ancak, 1972 yılının mart ayında uzaya araştırma arnacıyla içinde canlı bulunmayan bir araç gönderilmiştir. Pioneer 10 adındaki bu araç, )üpiterin yanından geçmiş ve Dünyaya bilgi yollamıştır. Pioneerol’ un jüpitere ulaşması 600 günde, yani iki yıl kadar bir sürede gerçekleşebilmiştir.