Bukalemun, genellikle ağaçlarda yaşayan bir sürüngendir. En büyük özelliği, çevresine uymak için renk değiştirmesidir.
Bukalemunların çoğu doğal çevreye uyabilmelerini ve böylece gizlenmelerini sağlayan bir renktedir. Sıcaklıkta da ya da Güneş ışığının parlaklığında bir değişiklik olursa hayvan renk değiştirir. Bukalemun rahatsız edildiğinde ya da kızdırıldığında da renk değiştirir.
Bukalemunun saydam derisi altında dört katman halinde renk hücreleri vardır. Dış katmanda kırmızı ve sarı hücreler bulunur. ikinci ve üçüncü katmanların rengi beyaz ve mavidir.
Son katmanda ise melanin denilen ve öteki katmanlara geçerek renkleri koyulaştıran kahverengi bir renk maddesi yer alır. insan Güneşte yandığında derisinde melanin üretilir.
Renk hücreleri değişik büyüklüktedir. Bu durum renk karışımını etkiler. Örneğin, kırmızı hücreler! daha büyük ise bukalemun da kırmızı renkte görünür. Bukalemuna yansıtılan sarı ve mavi ışık karışımı bukalemunun yeşil. görünmesine yol açar.
Bu ilginç hayvanlar sürüngenler sınıfının bukalemungiller familyasındandır. Sayısı sekseni bulan türlerinin çoğu Madagaskar adası ile Afrika kıtasında yaşar.
Ev hayvanı olarak beslenen Amerika kertenkelesine de bukalemun denir. Ama bu sürüngen, bukalemungiller familyasının gerçek bir üyesi değildir:
Bukalemunların boyları 70 cm. civarındadır. Çoğu bukalemunlar böceklerle beslenir. Büyük olanları ise küçük kuş ve memelileri avlarlar.
Bukalemunların büyük bir bölümü ağaçta yaşar. Zamanlarının çoğunu hareketsiz geçirirler. Hareket ettiklerinde de hareketleri çok yavaş olur. Ağaç dallarına tutunmak için pençe biçimindeki ayaklarını kullanırlar. Birçok bukalemun türünde ayaklardan ayrı olarak tutunmak için kullandıkları uzun, esnek bir kuyruk vardır.
Bukalemunun gözleri insan gözlerindeki durumun tersine birbirinden ayrı olarak hareket ede
bilir. Her iki göz de ayrı ayrı görüntüler alır. Gözlerden biri avı gördüğünde öteki göz döner ve tam görüş için ayarlanır. Bukalemun avını aynı anda iki açıdan görür. Bu özellik, bukalemunun, avının uzaklığını doğru olarak hesaplamasına yardım eder.
Bukalemunun dili genellikle vücuduyla aynı uzunluktadır. Dilin tabanındaki güçlü kaslar şiddetle kasılarak dili hızla dışarı fırlatır. Dilin ucunda, salya ile yapışkanlaşmış küçük çengelimsi tüyler vardır. Dil avın çevresine dolanır. Daha sonra av ağzın içine çekilerek yenilir.
Erkek bukalemunlar belli bölgelerde egemenlik kurarlar ve buraya öteki erkek bukalemunları sokmazlar. Başka bir erkek bukalemun bu bölgeye yaklaşırsa bölgenin sahibi olan bukalemun öfkesinden rengini karartır. Bukalemunların akciğerlerinin bronşları vücudun her yanına yayılmıştır. Bukalemun akciğerlerini havayla doldurarak kendisini şişirir. Böylece bölgeye sokulan bukalemun da korkup kaçar.
Dişi bukalemunlar erkek bukalemunların bölgesine çiftleşmek için .girebilirler Birçok bukalemun türünde, dişiler yumurtalarını toprağa gömerler. Güney Afrika’da yaşayan bazı bukalemun türleri yavrularını canlı doğururlar. Doğumdan sonra dişi bukalemun yavrusuyla ilgilenmez. Acıkırsa yavrularını yiyebilir. Yavru bukalemunlar annelerine bağımlı değildirler.
