Boğulma, vücudun dokuları için yeterli oksijen bulunmadığı zaman ortaya çıkan ve öldürücü olabilen bir durumdur. Bu durum, solunan havada yeterli miktarda oksijen bulunmayışından ve solunum sistemindeki bir genel bozukluk ya da yaralanmadan kaynaklanabilir. Solunum ve kalp hareketlerinin durrnasıyla ortaya çıkan duruma asfiksi denir. En sık rastlanan asfiksi nedeni suda boğulmadır.
İnsan, akciğerleri ancak havada gaz şeklinde bulunan oksijeni alacak şekilde yapılmış olduğundan suda boğulur. Çünkü suda çözünmüş oksijeni alıp kullanamaz. Akciğerlere suyun kaçması halinde alveollerin hava ile irtibatı kesilir. Hava yollarını tıkayan yabancı cisimler ve bazı hastalıklar da asfiksiye sebep olabilir. Difteri (Croup), larenks ödemi, solunum yolunun tümörleri ve astım bu hastalıklar arasında sayılabilir.
Gaz zehirlenmeleri de asfiksi nedenidir. Özellikle iyi yanmayan sobalardan, açık kalan gaz ocaklarından çıkan karbon monoksit (CO) gazı ile zehirlenmelerde sık rastlanır.
Asfiksi olayında kandaki oksijen yetersiz kaldığından ilk belirti olarak nabız ve solunum süratlenir, temiz hava ihtiyacı artar. Daha sonra kan basıncı artar ve başın çatlayacakmış gibi ağrımasına neden olur. Deride kan damarlarındaki oksijen azlığına bağlı olarak siyanoz denilen morarma başlar. Daha sonra soluk ala mama, bilinç kaybı ve kasılmalarla (konvülsiyon) ölüm meydana gelir.
Tedavi, asfiksi nedenine göre yapılır. Kalp atışlarının devamı ve boloksijen verilmesi, ilk yapılacak yardımdır. Suni solunum ve kalp masajı, hayat kurtaracak girişimler olarak hemen herkesin öğrenmesi ve uygulaması gereken ilk yardım tedbirleridir.
Asfiksi (boğulma) ile sonuçlanabilen birçok durumdan bazıları şunlardır:
1- Solunum yolları ve akciğerleri etkileyenler
•Kendinde olmayan bir kazazedede, gırtlağın arkasına düşen dil; yiyecek, kusmuk ya da soluk yolundaki başka bir yabancı cisim; ayrıca gırtlaktaki yanmalar, böcek sokmaları ya da iltihaplanmalar (enfeksiyonlar) so-
nucu oluşan şişmeler yüzünden solunum yolu tıkanmış olur.
•Yastıklar ya da plastik çantalarla boğulma.
•Hava geçitlerindeki akıntı.
•Asılma ya da boğulmayla soluk borusunun sıkışması.
•Toprak ya da kum inmesi, bir duvar ya da korkuluğa sıkışma veya kalabalıkta ezilme sonucu göğüs ezilmesi.
•Akciğerlerin yaralanması.
•Göğüs kafesinin yaralanması (örneğin göğüste bir delinme).
•Düzenli solunumu engelleyen hastalıklar
II- Solunamu denetleyen, beyin merkezini
ya da sinirleri etkileyen olaylar
•Elektrik şokları.
•Zehirlenme.
•Omurilik zedelenmesi ya da ineinmesinden doğan saralar.
III-Kandaki oksijen miktarını etkileyen olaylar
•Gaz ya da dumanla dolmuş binalarda, maden kuyularında veya tünellerdeki gibi yetersiz oksijen taşıyan hava.
•Yüksek yerlerde, düşük basınçlı uçaklarda ya da derin dalışlarda atmosfer basıncındaki değişiklik.
IV- Oksijenin vücutta kullanılmasını önleyen durumlar
•Karbon monoksit zehirlenmesi.
•Siyanür zehirlenmesi.
Genel Belirtiler ve Görüntüler
•Solunum güçlüğü: Nefes derinliği ve sıklığı artar.
•Nefes, hırıltılı ya da horultulu olabilir.
•Ağızda köpüklenme görülebilir.
•Dudaklarda ve tırnaklarda morarma (siyanoz).
•Sersemlik.
•Muhtemel baygınlık vardır.
•Solunum durabilir.
İLK YARDIM VE TEDAVİ
Boğulma sebebini kazazededen ya da kazazedeyi boğulma sebebinden çabucak uzaklaştı-
rarak kazazedenin solumasını yeniden sağlayınız. Gerekiyorsa yapay solunuma başlayınız ve tıbbi yardım isteyiniz.
•Boğulma sebebini kaldırıp soluk yolunu açınız.
•Kazazede nefes almıyorsa hemen suni solunuma başlayınız.
•Solunum ve nabız başlayınca kazazedeyi iyileşme konumuna getiriniz.
•Solunum hızını, nabzı ve cevap verme derecesini 10 dakikalık aralıklarla denetleyiniz.
•Mümkün olur olmaz tıbbi yardım isteyiniz.
HAVASIZLIKTAN BOĞULMA
Bu tip boğulma, plastik torba, yumuşak yastık ya da toprak altında kalma gibi bir dış engelin, solunum yollarına havanın girmesini engellemesiyle olur. Havasızlıktan boğulma, bir kaza sonucu dar bir yerde kapalı kalma gibi, kapalı bir yerde oksijenin bitmesi sonucu da görülebilir.
BELİRTİLER VE GÖRÜNTÜLER:
•Burun ya da ağız üzerinde bulunan havayı engelleyen tıkaç ya da kapalı bir yerde kirli hava bulunuşu.
•Bir bebek, yastığa yüzükoyun yatarak boğulabilir.
•Terkedilmiş bir buzdolabının içinde kapalı
kalmak da boğulmakla sonuçlanabilir.
İLK YARDIM VE TEDAVİ
Kazazedeye hava sağlayın. Gerekiyorsa hayata döndürme işlemleri uygulayın ve tıbbi yardım isteyin.
•Engelleri hemen kaldırınız ve kazazedeyi temiz havaya çıkarınız.
•Kazazede kendindeyse ve normal nefes alıyorsa, bu durumu sürdürmesini sağlayın ve gözlemleyin.
•Kazazede kendinde değil, fakat normal nefes alıyorsa iyileşme konumuna getirin.
•Nefes almakta zorluk çekiyorsa ya da solunum durmuşsa, hemen yapay solunuma başlayın.
•Tıbbi yardım isteyin. Kazazedenin durumu endişe vericiyse, hastaneye kaldırılmasını sağlayın.
ASILMA,BOĞAZI SIKILARAK ve GIRTLAĞI BASTIRILARAK BOĞULMA:
Asılarak, boğazı sıkılarak ya da gırdağı bastırılarak boynun dışına yapılan basınç, hava kapağını sıkıştırır ve havanın akciğerlere gitmesini önler. Asılma, vücudun boyna geçirilen bir ilmekle salınmasıdır.
Sıkılmak. boğazı kuvvetle sıkılarak hava almanın önlenmesidir. Gırdaklamak (saldırılardaki gibi), bir kişinin gırtlağını şiddetle sıkarak boyna hava gidişini kesmektir. Bunun yanı sıra kazara da olabilir (kravat makine ye kaptırılabilir).
BELİRTİLER VE GÖRÜNTÜLER:
•Damarların dışarı fırlamasından dolayı yüzde ve boyunda kan toplanması.
Suda boğulma safhalan
•Sıkılma sonucu, boyun çevresinde hale (halka) görülebilir, sıkan şeyete gömülmüş olabilir.
•Sıkışma kaldırılmış sa boyunda ya da gırtlakta izi bulunabilir.
•Vücut hala salınım halinde olabilir.
İLK YARDIM VE TEDAVİ:
Canlılık belirtileri görülmese bile hemen sıkma sebebini ortadan kaldırınız, gerekiyorsa hayata döndürme işlemleri uygulayınız. Hastaneye kaldırılmasını sağlayınız.
Dikkat: Iyileşme sağlanmış görünse bile tıbbi yardım isteyiniz.
•Eğer asılmışsa, vücudu kaldırarak, boyun çevresindeki sıkıştıran nesneyi gevşetip derhal kaldırınız. Düğüm varsa düğümün altından kesmeye dikkat ediniz (düğümü kesrnek zordur ve yararlı bir delil olabilir).
•Kazazede kendinde değil fakat normal olarak nefes alıyorsa, iyileşme konumuna getirınız.
•Solunum zorlaşmış ya da durmuşsa hemen yapay solunuma başlayınız.
•Hastaneye kaldırınız.
SUDA BOĞULMA:
Suda boğulma, akciğerlere giren su ya da gırtlak spazmı ile (kuru boğulma) boğulmadır. Akciğerlere çok az bir miktar su girer, bunurıla birlikte, kazazedenin akciğerlerinden su çıkarmak için uğraşarak vakit kaybedilmemelidir.
Boğulan kimse eğer denizden erken çıkarılırsa baş aşağı yere uzatılıp suyun dışarı akıtılması sağlanmalıdır.Tatlı suda boğulmalarda fazla vakit geçirildiğinde suyun hepsi alveollere geçtiğinden boşaltılmaya uğraşılmaz. Boğulan kimseye bundan sonra yapılacak yardım, kalp masajı ve yapay solunum uygulamaktır. Eğer yarım saatten az bir zaman suda kalmışsa ve onbeş dakika içinde solunuma başlatılabilirse o şahsı kurtarmak mümkün olabilir.
Aksi halde akciğer ödemi ve kalp durması sonucu ölüm kaçınılmaz olur.
Akciğerlerde kan toplanması çok çabuk oluşabilir, ancak görülebilir hale gelmesi saatlerce sürebilir. Bu sebeple suda boğulmaktan kurtarılan tüm kazazedeler hastaneye gönderilmelidir. Bir kazazede soğuk suda uzun süre kalmışsa hipotermi (vücut sıcaklığının düşmesi) tehlikesi de vardır, onun için kazazedenin sıcak tutulması önemlidir.
BELİRTİLER VE GÖRÜNTÜLER:
•Genel boğulma belirtileri ve görüntüleri vardır.
•Kazazedenin dudakları, ağzı ve burun delikleri çevresinde köpükler bulunur.
İLK YARDIM VE TEDAVİ
•Kazazedenin ağzından deniz yosunu gibi engelleri çekerek hemen yapay solunuma başlayınız. Eğer kazazede hala suda ise, orada yapay solunuma başlamak mümkün olabilir.
•Eğer su, ayakta durabileceğiniz derinlikte ise, bir kolunuzla kazazedenin vücudunu tutup diğer elinizle de başını tutarken burnunu sıkarak ağızdan ağıza yapay solunum uygulayınız.
•Eğer daha derin sudaysa kazazedeyi kıyıya çekerken fırsat buldukça yapay solunum uygulayınız.
•Kazazedeyi sert bir yüzeye çıkardığınız zaman nefesini, kalp atışını denetleyin ve gerekiyorsa hayata döndürme çalışmalarını sürdürün
•Kazazede normal nefes almaya başlar başlamaz iyileştirme konumuna getiriniz
•Kazazedeyi sıcak tutunuz. Mümkünse ıslak giyeceklerini çıkarıp kazazedeyi kurulayınız. Yedek giyeceklerle, havlularla örtüp, gerekiyorsa hipotermi (vücut sıcaklığının düşmesi) tedavisi uygulayın
•Hastaneye kaldırınız; taşırken sedyelik bir vak’a işlemi yaparak tedavi durumunu bozmayınız.
DUMANDAN BOĞULMA:
Ateş, atmosferdeki oksijeni kullandığından, yanan bir yerde oksijen seviyesi düşerek asphyxiaya (boğulmaya) neden olabilir. Ayrıca dumandan tahriş olan gırtlakta spazm oluşarak nefes yolu tıkanabilir. Dahası, çağdaş
ambalajlarda kullanılan köpük takozlar ve plastik kaplar, yandıkları zaman, zehirlilik derecesi yüksek dumanlar vererek hayatı tehlike yaratabilirler.
BELİRTİLER VE GÖRÜNTÜLER:
• Genel boğulma belirtileri ve görüntüleri.
• Kazazede bazı yanıklar almış olabilir.
• Yanıklar sebebiyle şok belirtileri olabilir.
İLK YARDIM VE TEDAVİ:
•Acil servisi hemen haberdar ediniz. Sadece zehirli dumanlar olmadığından eminseniz kazazedeyi yangından ve dumandan çıkarmaya çalışınız. Aksi takdirde, yangını söndürmeye çalışınız ve kazazede ortaya çıkınca gerekiyorsa müdahale ediniz.
•Kazazedeyi güvenli bir yere çıkarınız.
•Yanmakta olan ya da içten içe yanan giyecekleri söndürünüz.
•Eğer kazazede kendinde değilse fakat normal nefes alıyorsa kazazedeyi iyileşme konumuna getiriniz.
•Solunum zorlaşmış ya da durmuşsa derhal yapay solunuma başlayınız.
•Bütün yanıkları tedavi ediniz.
•Hastaneye kaldırınız.
