Bakışım »
Bakır insanların kullandığı ilk metallerden biridir. Bazen toprakta doğalolarak metal şeklinde bulunur. Buna doğal bakır denilir. Ama genellikle kayalarda ve toprakta diğer maddelerle kimyasal bileşim halindedir. Bu tip kayalar veya toprak maden cevheri olarak adlandırılır.
En yaygın bakır cevherleri metalin sülfür ve demirle (kalkopirit), yalnız sülfürle (kalkosit) veya yalnız oksijenle (küprit) birleşmiş olanlarıdır.Ayrıca, içinde bakırın diğer kimyasal maddelerle birleşmiş olarak bulunduğu cevherler de vardır. Büyük bir olasılıkla bakır M.O. 8 000 yılında insanlar tarafından kullanılmıştır. Doğal metali bulan bu insanlar kaba bıçaklar, çekiçler yapmak için bakırı taşlarla dövmüşlerdir.
Zaman geçtikçe insanoğlu bakırı kullanacak başKa yollar bulmuştur. Çok yüksek ateşte ısıtarak kolaylıkla eriyebileceğini keşfetıniştir. Sonra sıcak sıvı metali kum veya kilden yapılmış kaholara dökmüştür. Metal soğuvunca kahbın şeklinde sertleşmiştir. Bugün bu metoda döküm adı verilir.
ilkel insanlar bir takım bakır cevherlerini mangal kömürü ile karıştırıp bakır cevherlerini mangal kömürü ile karıştırıp ısıtınca saf metal elde edildiğini de öğrenmişlerdir. Bu sonuç, bakırla birleşmiş madde ile mangal kömüründeki karbonun kimyasal tepkimesiyle elde edilir. Bu yöntem “izabe etme yöntemi” (filizi eritip metali çıkarma) olarak bilinir.
Metal karışımları: ilk bakır yemek kapları, M.O. 4000 yılından bir süre sonra yapıldı. Bundan sonra insanlar metalin kırılmadan ve çatlamadan ince levhalar haline getirilebileceğini öğrendiler. Yine hemen hemen aynı dönemde bakıt alaşımları yapmayı da öğrendiler. Alaşım iki veya daha fazla metalin birbirleri ile karışması sonucu meydana gelen yeni bir metaldir; metaller sıvı halde iken iyice karıştırılarak elde edilir.
Alaşım genellikle kendisini oluşturan metallerin, herbirinden daha sert, daha sağlarndır. ESki insanlar bakır ve kalayın uygun miktarlarda beraber eritilmesi sonucu yeni, sert bir madde oluştuğunu buldular. Bunu silah, süs esvası, alet ve kap yapımında kullandılar. Insanlık tarihinde bronzun yerini demire bırakmadan önce kullanıldığı döneme “bronz çağı” denir.
Bakır ve cevherleri Amerika’da, Kayalık dağlar. bölgesinde, And dağlarının Şili ve Peru’daki batı eteklerinde, orta Afrika’da. orta Kanada’da ve Sovyet Rusya’da yaygındır.
Cevherden bakırı ayırmanıniki yolu vardır. ilk vol cevheri eritip metali çıkarmaktır. ikinci yol ise metalin kendisini eritip cevherden ayırmaktır. Yaygin bir yöntem, bakırın oksijenle birleşmiş halde bulunduğu cevherlerden eritilerek çıkarılmasıdır. Günümüzde bu işlem büyük ocaklarda eski insanların kullandığı mangal kömürü yerine kok kömürü veya kömür kullanarak yapılmaktadır.
Bakırı, sülfit cevherinden elde etmek için kullanılan yöntem ise daha karmaşıktır. Sülfit cevheri daha çok bulunduğundan, bu yöntem daha çok kullanılır. Cevher önce toz haline getirilir. Bu toz su ile ve cevherin işe yiramayan kısımlarına yapışan yağ ilekarıştırılır. Köpüklü su eklenince, yağa karışan istenmeyen kısımlar yüzeye çıkar ve bakır konsanıresi (Yoğunlaşmış bakıt) dibe çöker. Bu yönteme yüzdürme yöntemi denir.
Yoğunlaşmış bakır sıcak bir eriyik elde edilineeve değin işlemlerdengeçirilir. Elde edileneriyik
% 99 saflıkta bakırdır ve buna “blister bakır” (kabarcıklı bakır) denir. Bu bakır elektroliz veya ısıtma ile daha çok temizlenebilir. Bu yöntemler ile % 99.99 saflrkta bakır elde edilebilir. Bakırın cevherden çıkarılmasında kullanılan ana yöntem elektroliz yöntemidir.
En son geliştirilen yöntemlerden biri yeraltı patlamaları ile cevheri parçalamaktır. Parçalara ayrılan cevher daha sonra eritilip, yüzeye pompalanır ve orada rafine edilir.
Bu yöntemler ile elde edilen bakır ticari amaçlarda kullanılmak üzere hazırlanır. İnce levhalar ve teller haline getirilir veya çubuk şeklinde sıkıştırılır.
Bakır, ısıyı çok çabuk ilettiğinden yemek kapları için elverişlidir. Ayrıca, bakır iyi bir elektrik iletkeni olduğundan, elektrik kablolan. telleri. düğme leri ve her türlü elektrikli gereçlerin yapımında kullanılır. Pasıanmaması nedeni ile, gerek saf, gerek alaşım hallerinde. hava vaya tuzlu sudan etkiienecek sistemler için (bina damları gemi aletleri, pervaneler v.b.) kullanışlı bir maddedir.
Uzun süre hava ile temas eden bakır yeşil renk alır. Bu renk yüzeyde oluşan ince bakır karbonat tabakasının rengidir. Bu tabaka, havadaki karbon dioksit gazı ile bakırın birleşmesi sonucu oluşur. Patina adı verilen bu tabakanın rengi binalarda ve hevkellerde çok beğenilir.
Çeşitli bakır alaşımları makinelerde. otomobillerde, ev eşyalarında ve elektrikli gereçlerde kullanılır. Elde edilen birçok bronz çeşidinin her biri az miktarda fosfor,silikon ve alüminyum içerir. Her bronz çeşidi değişik amaçlar için kullanım sağlayan özelliklere sahiptir.
Pirinç, bir bakır alaşımıdır ve bakırın beyaz metal çinko, bazen de kurşun ve kalay ile karışmasından oluşur. Serttir; makine parçaları, somun, civata ve müzik aletleri yapımında kullanılır.